Γράφει ο Καρέλας Γιώργος, οικονομολόγος –ερασιτέχνης αυτοδύτης και ιστορικός μελετητής

MV Marburg, το άγνωστο μεταγωγικό πλοίο των Ναζί, το ναυάγιο του οποίου εντοπίστηκε χάρις σε μια φωτογραφία από τα Ιταλικά πολεμικά αρχεία και κατόπιν ταυτοποιήθηκε στο βυθό στα -320 μέτρα ανοιχτά της Ιθάκης. Η ταυτοποίηση που έγινε με χρήση τηλεκατευθυνόμενου υποβρύχιου οχήματος (ROV) αποτελεί ως σήμερα την βαθύτερη ταυτοποίηση ναυαγίου από την εποχή του Α’ και Β’ Παγκοσμίου πολέμου σε Ελληνικά χωρικά ύδατα. Ένα ναυάγιο που προκλήθηκε από πληροφορίες που μετέδωσαν στους συμμάχους Πατρινοί αντιστασιακοί και λέγεται πως επηρέασε σε ένα βαθμό την έκβαση του πολέμου στο Ανατολικό μέτωπο. Τά οχήματα της 2ης μεραρχίας Panzer που βρίσκονται στα αμπάρια του το κάνουν ένα από τα σημαντικότερα υποβρύχια μουσεία της χώρας μας.

Η φωτό από τα Ιταλικά αρχεία Αrchivio Centrale Dello Stato, αφορμή για την έρευνα της ταυτότητας του πλοίου

Mία σειρά 3 φωτογραφιών από τα Ιταλικά κρατικά αρχεία Αrchivio Centrale Dello Stato που φαινόταν ένα πλοίο να καίγεται κοντά σε Ελληνικές ακτές ήταν η αφορμή για τον εντοπισμό ενός άγνωστου αλλά πολύ σημαντικού ναυαγίου στο Ιόνιο πέλαγος . Η λεζάντα έγραφε «πλοίο φλεγόμενο κοντά σε Ελληνικές ακτές, Απρίλιος Μάιος 1941». Οι φωτογραφίες είχαν τραβηχτεί από Ιταλικό αναγνωριστικό αεροπλάνο με ευδιάκριτο το σήμα της Regia Aeronautica στο φτερό.

Αρχικά θεωρήθηκε ότι επρόκειτο για επίθεση σε ναυτικούς στόχους από τις δυνάμεις του Άξονα τον Απρίλιο του 1941 κατά τη διάρκεια της εισβολής στην Ελλάδα. Αν και η σιλουέτα του πλοίου ήταν αρκετά ευδιάκριτη η ταυτοποίηση φάνταζε αδύνατη. Τόσο και τόσα πλοία βομβαρδίστηκαν κατά τη διάρκεια της εισβολής, αρκετά βυθίστηκαν, άλλα διέφυγαν. Αυτό που κέντρισε το ενδιαφέρον μου ήταν ότι το πλοίο ήταν ένα πολύ μεγάλο εμπορικό (θα μπορούσε να το υπολογιστεί γύρω στους 8.000 τόνους) βαμμένο με χρώματα καμουφλάζ και 4 άλμπουρα.

Άλλη μια φωτογραφία από τα Ιταλικά αρχεία (Αrchivio Centralle dello Stato) που δείχνει το φλεγόμενο Ιταλικό μεταγωγικό πλοίο Marburg φλεγόμενο κοντά στο φάρο του Αγίου Ιωάννη στην Ιθάκη

Αυτό που δεν ελήφθη υπ όψιν αρχικά ήταν η πιθανότητα το πλοίο να ανήκε στις δυνάμεις του Άξονα… Η έρευνα αρχικά εγκαταλείφθηκε, συνεχίστηκε όμως κάπο ια χρόνια αργότερα όπου η πιθανότητα το φλεγόμενο πλοίο να ήταν το M/V Marburg άρχισε να ερευνάται. Το πλοίο είχε 4 άλμπουρα και έμοιαζε πολύ….Η έρευνα συνεχίστηκε με τη βοήθεια του Google Earth στην περιοχή που βάση των αναφορών το Marburg χτύπησε στη νάρκη και τελικά η περιοχή του ακρωτηρίου Αγ. Νικολάου στο Βόρειο άκρο της Ιθάκης “κούμπωσε “ με το ανάγλυφο των φωτό!  Στις αεροφωτογραφίες διακρινόταν και ο φάρος που υπάρχει ακόμα και σήμερα! Αλλά το Margburg τόσο κοντά στην στεριά; Αυτό ήταν σπουδαίο. Το Marburg όταν βυθίστηκε ήταν φορτωμένο με οχήματα και πυροβόλα της 2ης μεραρχίας Panzer 

Το MV Marburg δένει στο λιμάνι της Πάτρας λίγο πριν πραγματοποιήσει το τελευταίο ή το προτελευταίο του ταξίδι . Πηγή : Deutsches Historisches Museum ταυτοποίηση Καρέλας Γιώργος

Στις 21.5.1941 ένα μεγάλο μέρος του 2ου συντάγματος τεθωρακισμένων Panzer φορτώθηκαν στο λιμάνι της Πάτρας στα πλοία Marburg και Kybfels με προορισμό το λιμάνι του Τάραντο στην Ιταλία. To Kybfels ήταν ένα φορτηγό πλοίο 7.764 τόνων και ανήκε στην εταιρεία HANSA της Βρέμης. Το Marburg, ελάχιστα μικρότερο 7.564 τόνων είχε ναυπηγηθεί το 1928 με το όνομα Saale για λογαριασμό της εταιρείας North German LLoyd. Είχε προηγηθεί στις 18 Μαΐου 41 η μεταφορά από Πάτρα για Τάραντο των πιο βαριών όπλων και τανκ της μεραρχίας με νηοπομπή που αποτελούσαν εκτός από τα 2 γερμανικά μεταγωγικά και το ιταλικό LAURA C. Επέστρεψαν στην Πάτρα για να φορτώσουν τα υπόλοιπα και λιγότερο βαριά οχήματα της μεραρχίας.

 

Tάνκ και οχήματα της 2ης μεραρχίας Panzer φορτώνονται στο πλοίο Kybfels στο λιμάνι της Πάτρας κατά τη διάρκεια της πρώτης αποστολής της μηχανοκίνητης μεραρχίας προς τον Τάραντα της Ιταλίας στις 19 Μαίου 1941 (φωτογραφίες που δημοπρατήθηκαν στο διαδίκτυο, αρχείο Καρέλα Γιώργου)

 Με το φόβο μιας επίθεσης στα πλοία και μετά την αναφορά ότι συμμαχικό υποβρύχιο είχε θεαθεί στην περιοχή η Regia Marina έστειλε για αναγνώριση το υποβρύχιο Menotti με κυβερνήτη τον πλωτάρχη Ugo Gelli να περιπολεί νότια της Zακύνθου. Το υποβρύχιο απέπλευσε από τον Τάραντα στις 18 Μαΐου και το βράδυ της 20ης διέκρινε μια σιλουέτα αγνώστου πλοίου στην περιοχή. Ήταν μάλλον το ναρκαθετικό Abdiel που κατευθυνόταν στην περιοχή του ακρωτηρίου Δουκάτο στην Λευκάδα για να ποντίσει το ναρκοπέδιο που θα έκανε πολύ μεγάλη ζημιά στις δυνάμεις του Άξονα.

Το Αγγλικό ναρκοθετικό όμως δεν ήταν μόνο του. Αποτελούσε το πλοίο που θα τοποθετούσε τις νάρκες σε μια από τις μεγαλύτερες και σημαντικότερες αποστολές ναρκοθέτησης στον ΒΠΠ με την κωδική ονομασία Operation Mat One. Tα πλοία που συνόδευσαν το ναρκοθετικό ήταν τα θωρηκτά HMS WARSPITE και HMS VALIANT , το καταδρομικό HMS AJAX κει ένα αντιτορπιλικό. Η αποστολή στέφθηκε με επιτυχία και τα πλοία μέσα στη νύχτα κατάφεραν να μην γίνουν αντιληπτά.

Την επόμενη μέρα και ενώ είχαν μεσολαβήσει μόλις λίγες ώρες από τη ναρκοθέτηση το Ιταλικό αντιτορπιλικό Carlo Mirabello ερχόμενο από Ιταλία προς Πάτρα θα χτυπήσει πρώτο σε νάρκη και θα βυθιστεί. Θα ακολουθήσει η Ιταλική κανονιοφόρος Pellegrino Matteucci που συνόδευε Ιταλικό κονβόι. Για αδιευκρίνιστους μέχρι σήμερα λόγους οι Ιταλοί δεν θα ενημερώσουν άμεσα την Διοίκηση της Πάτρας για το νέο ναρκοπέδιο και τις απώλειες που είχαν.

Το Ιταλικό τορπιλοβόλο Albebaran (AL) κλάσης Spica συνόδευσε τα πλοία Marburg και Kybfels στο πρώτο τους ταξίδι από Πάτρα στην Ιταλία σύμφωνα με το ημερολόγιο της Ιταλικής Διοίκησης Πάτρας (MARIMOREA). Εδώ φωτογραφημένο κατά το ταξίδι αυτό από κάποιο ναύτη ενός εκ των δύο μεταγωγικών πλοίων

Στις 21.05.41 και ώρα 9.00 το πρωί, φορτώθηκαν στα Kybfels και Marburg στο λιμάνι της Πάτρας οχήματα και πυροβόλα της μεραρχίας με προορισμό το λιμάνι του Taranto . Από εκεί θα προωθούνταν με τραίνο στο μέτωπο της Ανατολής όπου η Γερμανία ετοιμαζόταν να διεξάγει την επιχείρηση Barbarossa, δηλαδή την επίθεση κατά της Ρωσίας.

Aυτή τη φορά αποπλέουν τα 2 Γερμανικά μεταγωγικά πλοία για το λιμάνι του Τάραντα χωρίς το Ιταλικό Laura C που είχε καθυστερήσει. Στις 14.00 μμ και ενώ το κονβόι βρισκόταν μεταξύ Κεφαλλονιάς και Λευκάδας ακούστηκε μια τρομερή έκρηξη. Το Kybfels είχε πέσει σε νάρκη. Λίγο αργότερα χτύπησε και το Marburg σε γειτονική νάρκη και άρχισε και αυτό να βυθίζεται. Τα πλοία έπεσαν σε νάρκες από το ναρκοπέδιο που δημιούργησε μόλις την προηγούμενη μέρα το ΗΜS Abdiel και βυθίστηκαν στο κανάλι μεταξύ Λευκάδας και Ιθάκης. Η έρευνα έχει δείξει ότι το γεγονός δεν ήταν τυχαίο, οι Βρετανοί κατάφεραν να αξιοποιήσουν τις πολύτιμες πληροφορίες της πολύ καλά οργανωμένης υπηρεσίας αντικατασκοπείας που διέθεταν στην Πάτρα και μετέδιδαν Πατρινοί πατριώτες . Στο βιβλίο του Κώστα Τριανταφύλλου «Ιστορικό λεξικό των Πατρών» αναφέρει ο συγγραφέας ότι συνελήφθησαν οι Πατρινοί Βουρλούμης , Μαρτάκος και Σκαμνάκης ως ύποπτοι ότι μετέδωσαν τις κινήσεις των πλοίων Marburg και Kybfels στον εχθρό. Οι πραγματικοί πληροφοριοδότες μάλλον ήταν άλλοι, ίσως η Διασυμμαχική ομάδα που διέθετε ασύρματο και δρούσε στην Πάτρα έχοντας έδρα την οδό Ζαΐμη.

Το πλήρωμα εγκαταλείπει το Marburg ενώ αυτό παρασύρεται φλεγόμενο προς τις ακτές της Ιθάκης (αρχείο A. Winkel)

Συνολικά 226 Γερμανοί έχασαν τη ζωή τους με τη βύθιση των 2 μεταγωγικών. Οι επιζώντες βγήκαν στις ακτές της Λευκάδας και της Κεφαλλονιάς.

66 πυροβόλα, 93 τράκτορες, 15 θωρακισμένα οχήματα, 136 οχήματα και άλλα 680 διάφορα ελαφρά οχήματα , μοτοσικλέτες και πυροβόλα χάθηκαν με τη βύθιση των 2 πλοίων.

Η επιχείρηση ναρκοθέτησης των Βρετανών από το Abdiel έμεινε στην ιστορία σαν η πρώτη ναρκοθέτηση σε πολύ βαθιά νερά γεγονός που προκάλεσε και τον αιφνιδιασμό των κυβερνώντων των πλοίων που απωλέσθησαν.

Κάποιοι ιστορικοί θεωρούν ότι η βύθιση των δύο μεταγωγικών επηρέασε σε ένα μικρό βαθμό την έκβαση του πολέμου στο Ανατολικό μέτωπο μιας και τα οχήματα και ο εξοπλισμός από τον Τάραντα θα μεταφερόταν αμέσως εκεί για την ενίσχυση των Γερμανικών δυνάμεων.

Η έρευνα πεδίου

Γερμανικός χάρτης εποχής που απεικονίζει τη διαδρομή και το σημείο βύθισης των Marburg και Kybfels . (από δημοπρασία στο ebay αρχείο Καρέλα Γιώργου)

 

Την έρευνα πεδίου ανέλαβε ο Γεράσιμος Σωτηρόπουλος, ιδιοκτήτης του καταδυτικού κέντρου Aquatic world στην Αγία Ευφημία της Κεφαλονιάς και ακούραστος ερευνητής του βυθού και της ιστορίας της περιοχής.

Ο πυθμένας στο σημείο που φαίνεται να φλέγεται το Marburg είναι σε βάθος 70-90 μέτρων αλλά εκεί η έρευνα πεδίου δεν απέδωσε καρπούς. Παρ’ όλα αυτά επιβεβαίωσε ότι η περιοχή που ερεύνησε ήταν αυτή της αεροφωτογραφίας.

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Γερμανού στρατιώτη πυροβολικού της μεραρχίας ονόματι Zaloudek που επέβαινε στο Marburg το πλοίο εγκαταλείφθηκε αμέσως μετά την έκρηξη της νάρκης με διαταγή του καπετάνιου του. Το πλοίο φλεγόταν το βράδυ και η φωτιά ήταν ορατή στη Λευκάδα. Η φωτό του φλεγόμενου πλοίου από το Ιταλικό αναγνωριστικό αεροπλάνο ενδέχεται να τραβήχτηκε το απόγευμα ή την επόμενη μέρα. Το ερώτημα ήταν πού τελικά βυθίστηκε το πλοίο.

Οι αναφορές της Γερμανικής ναυτικής διοίκησης σχετικά με τo ακριβές σημείο βύθισης των πλοίων δεν πρόσφεραν κανένα επιπλέον στοιχείο. Η διάσωση των ναυαγών έγινε από Ιταλικά πλοία (καθώς τα νησιά του Ιονίου ήταν υπο Ιταλική κατοχή) και Έλληνες ψαράδες. Το Marburg φαίνεται να εγκαταλείφθηκε στη τύχη του νωρίς αφού καθελκύστηκαν ομαλά και οι σωσίβιες λέμβοι του και πήραν ένα αριθμό από τους επιβαίνοντες.

Η έρευνα συνεχίστηκε από τον Γεράσιμο Σωτηρόπουλο ψάχνοντας αναφορές από ηλικιωμένους που ίσως να γνώριζαν που τελικά βυθίστηκε το φλεγόμενο πλοίο. Οι διηγήσεις των παλιών οδήγησαν σε ένα στόχο στο Βόρειο άκρο της Ιθάκης. Το πλοίο φαίνεται να παρασύρθηκε αρχικά νότια προς τις ακτές της Ιθάκης αλλά κάποια στιγμή τα ρεύματα άλλαξαν και το πλοίο κατέληξε να βυθιστεί ατόφιο και όρθιο στα 320 μέτρα βάθος. Ο Ποσειδώνας , ο Έλληνας θεός της θάλασσας οδήγησε τελικά το πλοίο σε απαγορευτικά βάθη για κατάδυση με αναπνευστικές συσκευές και στέρησε στους αυτοδύτες της εποχής μας καταδύσεις σε ένα ναυάγιο γεμάτο οχήματα και όπλα της 2ης Μεραρχίας Panzer.

Η ταυτοποίηση

 Συγκριτικές φωτογραφίες από την περιοχή που ελήφθησαν οι αεροφωτογραφίες από την Ιταλική αεροπορία (σύγχρονη φωτό delas aerial photography)

Το καλοκαίρι του 2017 παρά τις δυσκολίες και τον χαμηλό προϋπολογισμό για ένα τέτοιο εγχείρημα πραγματοποιήθηκε κατάδυση στο ναυάγιο τηλεκατευθυνόμενου οχήματος που έφερε υποβρύχια κάμερα (ROV). Η αποστολή στέφθηκε με επιτυχία χάρις στην συμβολή του Έρικ Ασημακόπουλου.

Τα πλάνα από το βιντεο είναι από την πλώρη του πλοίου όπου τεκμηριώνεται και η ταυτοποίηση του ναυαγίου. Διακρίνονται ξεκάθαρα οι γραμμές του πλοίου, τα όκια, οι δέστρες, η άγκυρα η βάση του πλωριού πυροβόλου, ακόμα και κάποια οχήματα στα αμπάρια.

                                            χαρακτηριστικό σημείο της πλώρης του Marburg

 

Χαρακτηριστικό Γερμανικό ερπυστριοφόρο όχημα στο αμπάρι του Marburg (Ερικ Ασημακόπουλος)

Η άγκυρα του Marburg από εικόνες που έφερε στην επιφάνεια η τηλεκατευθυνόμενη κάμερα    (Ερικ Ασημακόπουλος)

Σκοπός του πονήματος αυτού και της επακολουθήσας έρευνας είναι η ανάδειξη της ιστορίας αυτού του άγνωστου και σημαντικού ναυαγίου και η γνωστοποίηση των υποβρύχιων θησαυρών της Ελλάδας μέσα και έξω από τα σύνορα της χώρας . Τα Γερμανικά οχήματα είναι δημοφιλή στους ερευνητές και μελετητές της ιστορίας του ΒΠΠ. Τα δύο Γερμανικά μεταγωγικά Marburg και Kybfels έχουν πάρα πολλά οχήματα που μετά την ανέλκυσή τους θα μπορούσαν να δώσουν εξαιρετικά σημαντικό υλικό για δημιουργία μουσείου στην Ιθάκη την Κεφαλονιά ή τη Λευκάδα. Ένα τέτοιο μουσείο θα μπορούσε να αποτελέσει από μόνο του λόγο επίσκεψης στη χώρα μας.

Αν και τα ναυάγια των δύο μεταγωγικών πλοίων συνδέονται με δύσκολες στιγμές για τη χώρα μας πλέον μόνο οφέλη μπορούν να μας δώσουν και θα πρέπει να αξιοποιηθούν κατάλληλα.

 

Έρευνα πεδίου στην περιοχή φωτό Γεράσιμος Σωτηρόπουλος

Ιστορική έρευνα Καρέλας Γιώργος – Έρευνα πεδίου Γεράσιμος Σωτηρόπουλος

Αρχεία βιβλία:

Platon Alexiades – Target Corinth Canal

Byron Tesapsides – DIE KRIEGSMARINE IN DER ÄGÄIS

Very Special Ships: Abdiel Class Fast Minelayers of World War Two, by Arthur Nicholson

Γερμανικά πολεμικά ημερολόγια Ναυτικής Διοίκησης Ελλάδας

Μικροφίλμ Γερμανικές αναφορές σχετικά με τη βύθιση, αρχείο Βill Russ

Ιταλικά αρχεία Αrchivio Centrale Dello Stato

Print Friendly, PDF & Email
Ακολουθείστε μας:
error